33 έργα εμπνευσμένα από την άνοιξη

94 ζωγραφικά έργα για το καρναβάλι και το πέταγμα του χαρταετού.

carnavale-a-piazza

Joseph Heintz the Younger: Carnevale a piazza San Marco

Από τις πιο σημαντικές λαϊκές εκδηλώσεις, το καρναβάλι δεν άφησε αδιάφορους τους δημιουργούς, όποια κι αν ήταν η τέχνη που υπηρετούσαν. Ο εορτασμός του καρναβαλιού κλείνει με τα Κούλουμα και το πέταγμα του χαρταετού.

Η παραδοσιακή γιορτή του καρναβαλιού, όπου κυριαρχεί το χοντρό, αμφίσημο, λαϊκό γέλιο, ενώνει τους ανθρώπους που συμμετέχουν σ’ αυτήν, οικοδομώντας έναν κόσμο από την ανάποδη. Ο ζητιάνος γίνεται βασιλιάς, ο καντηλανάφτης πάπας, τα ποντίκια τρώνε τη γάτα, ο λύκος φυλάει τα πρόβατα, τα ψάρια ψαρεύουν τον ψαρά. Αντιστρέφεται η κανονική τάξη των πραγμάτων, εκθρονίζεται το παλιό κι ενθρονίζεται το νέο. Το καρναβάλι είναι γιορτή του σώματος, του έρωτα, του φαγοποτιού, αλλά και του θανάτου. Το σώμα πεθαίνει και αναγεννάται, όπως γίνεται σε πολλές πανάρχαιες τελετές.

Pieter Bruegel the Elder: The Fight between Carnival and Lent

carnival-in-rome-1860Fyodor Bronnikov: Carnival in Rome (1860)

Alexis Bafcop: Le carnaval de Cassel (1876)
Giandomenico Tiepolo: Scène de carnaval, ou Le Menuet (Vers 1754 – 1755)
carnavale-a-piazza
Joseph Heintz the Younger: Carnevale a piazza San Marco

Ari Roussimoff: Carnival Sideshow

Joan Miró: O Carnaval do Arlequim (1925)

Αποτέλεσμα εικόνας για Jean Antoine Watteau, Harlequin, Pierrot and Scapin
Jean Antoine Watteau: Harlequin, Pierrot and Scapin (1715)
Andrey Shwidkiy: Carnival duet 2

Αποτέλεσμα εικόνας για picasso la folie

Pablo Picasso: Carnaval (1958)
Henrik Martin Mayer - Halloween Carnival (1938).jpg
Henrik Martin Mayer: Halloween Carnival (1938)

Ari Roussimoff

Jean Jansem: Les florentines (1991)
Elin Bogomolnik: Italian Carnival
Jean Jansem: Carnival
Jean Jansem: Arlequin Damier
Elena Podkorytova: Carnival (2005)
Judi Babcock: Carnival painting 
Αποτέλεσμα εικόνας για museo nacional centro de arte reina sofía
Pablo Picasso: Au Lapin Agile (1905)

Elena Podkorytova: Relativity (2002)
Judi Babcock: Carnival painting 2
Joan Zylkin: Bar Mitzvah Painting with Carnival Theme
David Ter-Avanesyan: Carnival
 Guillaume Seignac: El abrazo de Pierrot 
Albert Marquet: Carnival on the Beach (1906)
Louis Schanker: Carnival (1948)
Carnaval em Madureira, 1924 - Tarsila do Amaral
Tarsila do Amaral: Carnaval Em Madureira (1924)
Carnaval, 1920 - Laura Knight
Laura Knight: Carnaval (1920)
Self-Portrait with Masks, 1899 - James Ensor
James Ensor: Self-Portrait With Masks (1899)

Venice Carnival - John Bratby

John Bratby: Venice Carnival

Vsevolod Maksymovych: Carnival (1913)
Raoul Dufy: Carnival on the Grands Boulevards (1903)
Mark Tobey: Carnival (1954)
Bridget Riley: Carnival (2000)
Yaacov Agam: Cele Carnival
Lyonel Feininger: Carnival in Arcueil (1911)
Vasily Surikov: Scene From The Roman Carnival (1884)
https://uploads4.wikiart.org/images/vasily-surikov/roman-carnival-1884.jpg
Vasily Surikov: Roman Carnival (1884)
Andre Derain: Figures from a Carnival (1906)
https://uploads2.wikiart.org/images/laszlo-moholy-nagy/paul-hartland-carnival-composition-with-two-masks.jpg
Laszlo Moholy-Nagy: Paul Hartland Carnival. Composition with two masks  (1934)
https://uploads8.wikiart.org/images/serge-sudeikin/carnival-scene.jpg
Serge Sudeikin: Carnival scene (1920)
https://uploads2.wikiart.org/images/giovanni-domenico-tiepolo/the-minuet-or-carnival-scene-1755.jpg
Giovanni Domenico Tiepolo: The Minuet or Carnival Scene (1754 – 1755)
https://uploads8.wikiart.org/images/nikolaos-gyzis/carnival-in-athens-1892.jpg
Νικόλαος Γύζης: Καρναβάλι στην Αθήνα (1892)
https://uploads4.wikiart.org/images/jose-gutierrez-solana/the-carnival.jpg
Jose Gutierrez Solana: The Carnival (1928)
Le Bal Masqué, Carnaval à Venise, 1922 - Jean Metzinger
Jean Metzinger: Le Bal Masqué, Carnaval À Venise (1922)
James Ensor: Carnival in Flanders (1931)
Jose Gutierrez Solana: Carnival in a Village 
Carnival on the Fontanka River, 1900 - Alexandre Benois
Alexandre Benois: Carnival on the Fontanka River (1900)
https://uploads2.wikiart.org/images/francisco-goya/absurdity-of-carnival-1823.jpg
Francisco José de Goya y Lucientes: Absurdity of Carnival (1816 – 1823)
https://uploads4.wikiart.org/images/honore-daumier/the-carnival-parade.jpg
Honore Daumier: The carnival parade
Rene Magritte: The sage’s carnival (1947)
https://uploads6.wikiart.org/images/henri-rousseau/carnival-evening-1886.jpg
Henri Rousseau: Carnival Evening (1885 – 1886)
Pablo Picasso: Carnival at the bistro (1909)
https://uploads5.wikiart.org/images/winslow-homer/the-carnival.jpg
Winslow Homer: Dressing for the Carnival (1877)
Εμμανουήλ Ζαΐρης: Το καρναβάλι στην Αθήνα (π. 1920-1930)
Νικόλαος Γύζης - Απόκριες στην Αθήνα.jpg
Νικόλαος Γύζης: Απόκριες στην Αθήνα (1892)
Paul Signac: Carnival At Nice
Félix Labisse: Grand Carnival Ostendais (1934) 
 Diego Rivera: Carnival of Mexican Life Dictatorship (1936)
Georges Lemmen: Carnival The Carousel
%ce%b2%ce%b1%cf%83%ce%b9%ce%bb%ce%b5%ce%af%ce%bf%cf%85-%cf%83%cf%80%cf%8d%cf%81%ce%bf%cf%82-%ce%ba%ce%b1%cf%81%ce%bd%ce%b1%ce%b2%ce%ac%ce%bb%ce%b9-1981
Σπύρος Βασιλείου: Καρναβάλι στην Αθήνα (1934)
Candido Portinari: Carnaval (1956)
Αποτέλεσμα εικόνας για Carnaval Francis Picabia
Francis Picabia: Carnaval (c.1924 – c.1927)
Αποτέλεσμα εικόνας για Σπύρος Βασιλείου: Το τραπέζι της Καθαράς Δευτέρας
Σπύρος Βασιλείου: Το τραπέζι της Καθαράς Δευτέρας (1950)
Francisco Jose de Goya: La cometa (1778)
Lorna Millar: Kite Flyers
Αποτέλεσμα εικόνας για καθαρα δευτερα χαρταετοσ
Adam Emory Albright: Children Playing with a Kite
Αποτέλεσμα εικόνας για πινακεσ ζωγραφικησ με χαρταετουσ
Γιάννης Μαγγανάρης: Ο Χαρταετός
Σπύρος Βασιλείου: Χαρταετοί (1965)
Αποτέλεσμα εικόνας για χαρταετοσ βασιλειου
Αλέκος Φασιανός: Χαρταετός
Αποτέλεσμα εικόνας για χαρταετοσ μυταρασ
Δημήτρης Μυταράς: Χαρταετοί
Αποτέλεσμα εικόνας για χατζηκυριάκοσ γκίκασ
Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας: Χαρταετοί στην Ακρόπολη
Αλέκος Φασιανός: Χαρταετός
Αποτέλεσμα εικόνας για ονειρα με χαρταετουσ και περιστερια
Αγήνωρ Αστεριάδης: Χαρταετοί
Αποτέλεσμα εικόνας για Χαρταετός
Henri Lebasque: The Bay of Morgat (1924)
Αποτέλεσμα εικόνας για george romney painter
George Romney: Portrait of Two Boys with a Kite
Αποτέλεσμα εικόνας για Dame Laura Knight: Flying the Kite (1910)
Dame Laura Knight: Flying the Kite (1910)
Joseph Wright of Derby: Three Children of Richard Arkwright with a Kite (1791)
Αποτέλεσμα εικόνας για Francisco Goya: La Cometa 1778
Francisco José de Goya y Lucientes: La Cometa (1778)
Αποτέλεσμα εικόνας για Ignacio Pinazo Camarlench: La Cometa
Ignacio Pinazo Camarlench: La Cometa 
Αποτέλεσμα εικόνας για Χαρταετός
 Carl Reichert: Up and Away Chiens Chasing the Kite
Kite Flyers by John George Brown
John George Brown: Kite Flyers (1867)
Alexey Venetsianov: Two Peasant Boy with a kite
Αποτέλεσμα εικόνας για kite painting
Frederick McCubbin: Boy Flying a Kite
Αποτέλεσμα εικόνας για Robert Gemmell Hutchison Flying the Kite
Robert Gemmell Hutchison: Flying the Kite
Αποτέλεσμα εικόνας για william james glackens
William James Glackens: Flying Kites, Montmartre (1906)
Αποτέλεσμα εικόνας για Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας. Χαρταετοί
Νίκος Χατζηκυριάκος-ΓκίκαςΎδρα με Χαρταετούς 1980)
Nicolaes Maes: Boys Flying Kites
Αποτέλεσμα εικόνας για πινακεσ ζωγραφικησ με χαρταετουσ
Colin Campbell Cooper: Kites

Ο «Πολιτισμός» μας βλάπτει σοβαρά την υγεία!

Σκέψεις με αφορμή την Ημερίδα με θέμα «Ο Πολιτισμός ως κοινωνικό βάλσαμο στο άγχος που προκαλεί η κρίση», 18.02.17. στο Δημοτικό Θέατρο Αλεξανδρούπολης

Μαριάννα Παυλίδου, διδάσκουσα στη Σχολή Επιστημών της Αγωγής του Δ.Π.Θ.

Μαριάννα Παυλίδου

Συνηθίζω να λέω ότι ο Πολιτισμός μας είναι επικίνδυνος για την υγεία. Ο τεχνοκρατικός μας Πολιτισμός, που δεν σέβεται την φύση, ρυπαίνει τα πάντα: Αέρα, νερά, υπέδαφος και παράγει πολλά απορρίμματα και δηλητήρια. Αυτά τα απορρίμματα δεν είναι μόνο σκουπίδια από την κατανάλωση, αλλά μπορεί να είναι επικίνδυνα για την υγεία απόβλητα.

Από την άλλη, δεν σέβεται την εσωτερική μας φύση: από μικρά παιδιά, δεν μας βοηθά να αναπτύξουμε και εκφράσουμε ελεύθερα και απρόσκοπτα τον συναισθηματικό μας κόσμο, μας βάζει σε καλούπια και μας συμπιέζει σε έναν συγκεκριμένο τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς, που υποβοηθά την χειραγώγηση και τις εξαρτήσεις. Τα ήδη των εξαρτήσεων είναι πολλά: εξάρτηση από την γνώμη των άλλων, φόβος να εκφράσουμε την γνώμη μας, σιωπή. Φόβος και ενοχή, είναι το δίπολο μέσα από το οποίο μπορούμε να είμαστε πιο εύκολα ελεγχόμενοι από το γενικότερο σύστημα πραγμάτων.

Όχι μόνο το οικονομικό σύστημα, που δημιουργεί έτσι εύκολα ελεγχόμενους και κατευθυνόμενους καταναλωτές, αλλά και το πολιτικό, που μας αντιμετωπίζει επίσης ως  καταναλωτές, κρύβοντας την αλήθεια και «πουλώντας» μας τις εκάστοτε αλήθειες του. Εμείς «αγοράζουμε» με την ψήφο μας εκείνη την αλήθεια που μας φαίνεται η πιο κατάλληλη, με ένα αίσθημα προδοσίας (;), απελπισίας και κορεσμού.

Αν σκεφθούμε, ποιές αλήθειες άραγε «καταναλώνουμε» καθημερινά, τι θα απαντήσουμε; Ότι είμαστε αδύναμοι να επηρεάσουμε και αλλάξουμε τα πράγματα, ότι δεν αποφασίζουμε εμείς, ότι πολύ λίγο μπορούμε να αποφασίζουμε για τη ζωή μας. Και ότι αυτή γεμίζει από ανασφάλεια και φόβο για το μέλλον.

Κατευθυνόμαστε σε έναν δρόμο, όπου άλλοι αποφασίζουν για το πώς θα ζήσουμε, τι μισθό θα πάρουμε, αν θα έχουμε δουλειά, και στην τελική, αν θα μπορέσουμε να ζήσουμε με αξιοπρέπεια, εσωτερική ευτυχία και ικανοποίηση των βασικών αναγκών μας. Τα σύγχρονα παραδείγματα τα τελευταία 35 χρόνια, αν σκεφθούμε την κατάσταση στην Ελλάδα είναι πολλά.

Αντί να βοηθηθούμε στο να ερευνήσουμε και ανακαλύψουμε τον εαυτό μας, να συνειδητοποιήσουμε τη δύναμη και ομορφιά του κόσμου, και μέσα από αυτό να γίνουμε ευτυχισμένοι και ολοκληρωμένοι άνθρωποι, με εσωτερική ηρεμία και γαλήνη, αντίθετα κατατρεχόμαστε μονίμως από συναισθήματα στρες και άγχους, που για να τα αντιμετωπίσουμε, καταφεύγουμε σε εύκολους δρόμους, όπως είναι το αλκοόλ, το τσιγάρο και διάφορες άλλες εξαρτησιογόνες ουσίες και σχέσεις.

Η ευθύνη της Παιδείας εδώ είναι μεγάλη. Αλλά και αυτή είναι ένα αποτέλεσμα οικονομικής πολιτικής, και δυστυχώς στοχοθέτηση της εκάστοτε κυβερνώσας πολιτικής παράταξης, παρά αποτέλεσμα ενός κοινά αποδεκτού μακρυπρόθεσμου εθνικού σχεδίου.

Κι αυτό φαίνεται από το ότι νέοι μας εισέρχονται ακόμη στο Πανεπιστήμιο κυρίως  «παπαγαλίζοντας», απομνημονεύοντας βασικές πληροφορίες, χωρίς να ενισχύονται στο να μπορούν να σκεφθούν μόνοι τους, με το δικό τους μυαλό και δυνάμεις.

Και έτσι, παραμένουν ψυχικά και πνευματικά εξαρτημένοι από άλλους, χωρίς να έχουν αναπτύξει τη δική τους δημιουργικότητα και αυτονομία. Εκτός των άλλων, από πού φαίνεται αυτό; Δείτε την σχέση τους με την τεχνολογία: Είναι πλέον μια σχέση εξάρτησης. Βλέπουμε παιδιά και νέους μονίμως με τα κινητά και τάμπλετ στο χέρι. Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια και games  είναι στην ίδιες κατηγορίες, που τα απασχολούν πολλές ώρες τη μέρα.

Επίσης φαίνεται στα ρούχα και τα διάφορα ήδη κουρέματος και εμφάνισης, που υπακούουν στην μόδα, τον εκάστοτε «συρμό». Όπως είναι πρόσφατα, τα μούσια που βλέπουμε στους νέους και τα τατουάζ που καλύπτουν μεγάλο μέρος του σώματος.

Θα καταλήξω στην εξάρτησή τους από το ίντερνετ και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα social medias, όπως είναι το facebook, το twitter, το Instagram κλπ., που είναι ένα γενικότερο φαινόμενο. Όλο και περισσότεροι από εμάς, παρασυρόμαστε για πολλές ώρες στο διαδίκτυο, που μας έχει γίνει καθημερινή, αγαπημένη συνήθεια. Ας αναρωτηθούμε όμως, μήπως μας γίνεται και αυτό εξάρτηση;

Η εξάρτηση από την νικοτίνη, αφορά πάρα πολλούς από εμάς, που ως καπνιστές, εθιζόμαστε στο τρίτο πιο εθιστικό ναρκωτικό, μετά την ηρωίνη και την κοκαΐνη και μαζί με το αλκοόλ, νομίζουμε ότι μας βοηθά να χαλαρώνουμε και να αντιμετωπίζουμε το άγχος της σύγχρονης ζωής.

Η εξάρτησή μας από την τηλεόραση είναι μια βασική και γενικότερη κατάσταση. Η ιδέα μας για την αλήθεια κατευθύνεται μέσα από το μικρό ή μεγάλο κουτί, που φροντίζει για την ψυχαγωγία μας.  Μόνο που αντί να μας χαλαρώνει, να έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα και να μας ψυχαγωγεί, στο τέλος μας καθηλώνει στον καναπέ, μας αποβλακώνει και απομονώνει από τους άλλους, γιατί είναι μια εύκολη και φτηνή λύση στην αγωνία και το άγχος της καθημερινότητας.

Αντί να πατάμε τα κουμπιά της τηλεόρασης, καθηλωμένοι μπροστά της για ώρες, «αξιοποιώντας» έτσι τον ελεύθερο χρόνο μας, «θαμπωμένοι» από την εφήμερη λάμψη των διάφορων τηλεοπτικών αστέρων και παιχνιδιών, ας σκύψουμε λίγο μέσα μας, να κοιτάξουμε τη μοναδική λάμψη της δικής μας ζωής, της δικής μας ύπαρξης. Καθένας από εμάς είναι ξεχωριστός, μοναδικός, ανεκτίμητος. Καθένας μας έχει τη δική του εσωτερική ομορφιά και πλούτο.

Και όλοι μαζί, «μπορούμε να συν-χωρέσουμε στον ίδιο χώρο και να συν-ζητήσουμε λύσεις από κοινού» (Δ. Αδαμίδης), να συμμετέχουμε σε συλλογικότητες που προωθούν τον Πολιτισμό και τις τέχνες. Γιατί αυτό είναι Πολιτισμός, ό,τι αναπτύσσουμε εμείς, η αυθόρμητη, δημιουργική έκφραση, ό,τι εκφράζει και ανορθώνει την ψυχή μας.

Μαριάννα Παυλίδου, εικαστικός, Ε.Ε.Π. στη Σχολή Επιστημών της Αγωγής Δ.Π.Θ.

Η αναγκαιότητα της Τέχνης στο σχολείο. Η ενότητα της καλλιτεχνικής έκφρασης ως αντίβαρο στον κατακερματισμό των γνωστικών αντικειμένων

Τo σχολείο είναι ένας ζωντανός οργανισμός. Όπως το ανθρώπινο σώμα, με τα μέλη του και τα όργανά του. Κι όπως αυτό αποτελεί μια μικρογραφία του σύμπαντος (μικρόκοσμος), έτσι και στο σχολείο αντικατοπτρίζεται η ανθρώπινη κοινωνία με τα προβλήματα και τις δομές της. Όλα είναι συγκοινωνούντα δοχεία και σε όλα υπάρχει μια σχέση. Τα μέλη ενός σχολείου είναι οι δάσκαλοι και όργανά του οι διδακτικές μέθοδοι και τ΄ Αναλυτικά προγράμματα. Τα περιεχόμενα της γνώσης μεταφέρονται στο αίμα και στις απολήξεις των νεύρων του βρίσκονται οι μαθητές. Σφουγγάρια ddddddddddddddddddddddddτων αισθήσεων και ζωντανές ψυχές, στις οποίες καταλήγουν τα πάντα. Όλα σ΄ ένα σώμα πρέπει να συνεργάζονται, χωρίς συνεργασία κινδυνεύει το σώμα με κατάρρευση, αφού αποδυναμώνεται το αμυντικό του σύστημα. Θα πρέπει ν΄ ανατρέχουμε σ΄ αυτή την αρχή, όταν συζητούμε για τα προβλήματα της εκπαίδευσης.  Όταν αναζητούμε λύσεις για την καλύτερη οργάνωσή της και την ανανέωση στην σκέψη της.

actividadesΈτσι, η πιο ολοκληρωμένη οπτική για ν΄ αντιμετωπίσει κανείς την οργάνωση και διατύπωση του περιεχομένου ενός Αναλυτικού Προγράμματος είναι κατά τη γνώμη μου η διαθεματική διάσταση. Μόνο τότε η μάθηση μπορεί ν΄ αγγίξει τα βαθύτερα στρώματα αντίληψης του μαθητή και δεν παραμένει στην επιφάνεια. Διαθεματικότητα σημαίνει ν΄ αντιμετωπίζουμε τα μαθήματα ως μια ενότητα και να τα συνδέουμε μεταξύ τους.

1452098_556561781091717_581503011_nΗ ιδέα της ενότητας δεν είναι καινούρια. Εγκαταλείφθηκε μετά την εποχή του Διαφωτισμού (18ος αιώνας), όταν κατακερματίστηκε η γνώση κι αποσπάστηκε από το βασικό της κορμό, τη φιλοσοφία. Όταν ξεχώρισαν οι επιμέρους επιστήμες και εφευρέθηκαν καινούριες. Όμως, η κατανόηση της ενότητας που υπάρχει πίσω απ΄ όλες τις επιφανειακές αντιθέσεις και η υπέρβασή τους μέσα σε μια καινούρια σύνθεση είναι, κατά τη γνώμη μου, η πιο ευεργετική κι αναγκαία για τον άνθρωπο του σήμερα αλήθεια, που ζει σε μια διαρκή διάσπαση κι αντίφαση. Που παλεύει με τις εσωτερικές του συγκρούσεις, αβοήθητος και μόνος. Η ενότητα μεταξύ ύλης και πνεύματος κι όχι η αντίθεσή τους, μεταξύ φύσης και ανθρώπου, σώματος-ψυχής και πνεύματος, όπως και η ενότητα που κρύβεται πίσω απ΄ όλα τα επί μέρους γνωστικά αντικείμενα μας παραπέμπει στην ουσία της ύπαρξης. Στο βάθος της κι όχι στην επιδερμίδα και το πλάτος της.

Η δια-θεματική διάσταση θα πρέπει να διέπει την αντιμετώπιση της διδασκαλίας όλων των μαθημάτων στο ελληνικό σχολείο. Όπως θα πρέπει να διέπει και την αντιμετώπιση του μαθήματος της αισθητικής αγωγής.

Η θέση αυτή βασίζεται στην αρχή ότι και οι τρεις κλάδοι της αισθητικής αγωγής οδηγούν σε χώρους έκφρασης όπου προσδιορίζεται η ίδια στόχευση: Η πραγματικότητα της ζωής και η έρευνα πάνω στη φύση της. Βέβαια, εδώ προσπαθούμε να προσεγγίσουμε αυτή τη φύση όχι επιστημονικά, αλλά μέσω της τέχνης: Η ζωγραφική είναι λόγος προβεβλημένος με εικόνες, η μουσική, λόγος εκφραζόμενος με ήχους (φωνή-νότες) και το θέατρο, λόγος εκδηλούμενος με το σώμα. Από την προσέγγιση αυτή διαφαίνεται η σχέση που έχουν οι τρεις αυτές τέχνες με την τέχνη του λόγου: την ποίηση, τον πεζό λόγο, το μύθο, τα παραμύθια κλπ.

Η φιλοσοφία και οι διάφορες επιστήμες προσπαθούν να προσεγγίσουν την αλήθεια για τη ζωή και την ανθρώπινη ύπαρξη με τις δικές τους μεθόδους.

  • Η φιλοσοφία χρησιμοποιεί την οδό των ερωτήσεων, με σκοπό να δώσει απαντήσεις στα μεγάλα ζητήματα: «την αρχή, την ουσία και τον σκοπό του κόσμου». Προς τούτο τα εργαλεία της είναι λογικά και διανοητικά: «οι έννοιες, η ανάλυση, η υπόθεση, το σύστημα».*
  • Η επιστήμη χρησιμοποιεί τις οδούς του πειράματος και της απόδειξης, της έρευνας και του 546999_385592634855300_528832495_nσυμπεράσματος που απορρέει απ΄ αυτήν. Επίσης βασίζεται κυρίως στη νόηση.
  • Η θρησκεία χρησιμοποιεί  «τις εικόνες, τις παραβολές, τα σύμβολα. Στη θέση της γνώσης έχουμε την πίστη, την προαίσθηση, τη συναισθηματική συγκίνηση».*
  • Η τέχνη προσπαθεί να προσεγγίσει την ίδια αλήθεια πιο ολιστικά και βαθιά. Δεν αξιοποιεί μόνον τις δυνάμεις της νόησης, επιστρατεύει το 100% των δυνάμεων του ανθρώπου, τον κινητοποιεί συνολικά. Είναι η αλήθεια που πηγάζει από το βάθος της ψυχής. Δεν χρησιμοποιεί μόνο την παρατήρηση και τη γνώση πάνω στα φαινόμενα του φυσικού κόσμου, κάτι που παρέχουν τα άλλα επιμέρους γνωστικά πεδία, αλλά αξιοποιεί και το φίλτρο των ατομικών συναισθημάτων και σκέψεων πάνω σ΄ αυτά. Έτσι ενεργοποιούνται δυνάμεις της προσωπικότητας πολύ βαθύτερες, συνδυάζονται συνειδητές και υποσυνείδητες δυνάμεις σε μια καινούρια εμπειρία: τη δημιουργία εικαστικών, μουσικών, θεατρικών, ποιητικών ή λογοτεχνικών γενικότερα έργων.

«Αν και η ανάγκη μπορεί να ωθεί τον Άνθρωπο στο να ιδρύει κοινωνίες και ο Λόγος εμφυτεύει μέσα του κοινωνικές αρχές, μόνο η Ομορφιά μπορεί να του προσδώσει κοινωνικό χαρακτήρα. Μόνο η καλαισθησία φέρνει την αρμονία στην κοινωνία, γιατί εγκαθιδρύει την αρμονία στο άτομο. Όλες οι άλλες μορφές αντίληψης διχάζουν τον άνθρωπο, επειδή βασίζονται αποκλειστικά είτε στο αισθησιακό είτε στο διανοητικό μέρος τού είναι του: μόνο η αντίληψη του Ωραίου τον ολοκληρώνει, γιατί και οι δύο φύσεις του πρέπει να συμφωνούν μ΄ αυτήν»…. «Μέσα από την Ομορφιά κατακτούμε την Ελευθερία» [Φρίντριχ Σίλερ (1759-1805), 27η Επιστολή, από τις Επιστολές για την αισθητική διαπαιδαγώγηση του ανθρώπου(1793-1795), σελ. 138].¹1327086504art_for_kidsΟ συνδυασμός του υποκειμενικού στοιχείου του εσωτερικού κόσμου και του αντικειμενικού στοιχείου του εξωτερικού κόσμου, προσδίδουν στο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα μιαν ιδιαίτερη αξία. Η εμπειρία της τέχνης είναι ολιστική. Αυτό εξηγεί και την ιδιαίτερη θέση που αυτή είχε στην αρχαία Ελλάδα και σε κοινωνίες πολύ ανεπτυγμένες πνευματικά. Το καλλιτεχνικό έργο και η καλλιτεχνική προσωπικότητα απολάμβαναν το σεβασμό της κοινωνίας της οποίας εθεωρούντο εξέχοντα μέλη. Μιλώ για το σεβασμό της αρχαίας Ελλάδας προς αρχιτέκτονες όπως οι Ικτίνος και Καλλικράτης, γλύπτες όπως ο Πραξιτέλης, ζωγράφους όπως ο Απελλής και τραγικούς ή κωμικούς ποιητές όπως οι: Αισχύλος, Σοφοκλής, Ευριπίδης, Αριστοφάνης κλπ. Για το σεβασμό της αναγεννησιακής Φλωρεντίας και Ρώμης απέναντι σε μορφές όπως ο Λεονάρντο ντα Βίντσι και ο Μιχαήλ  Άγγελος.
59200-640x360-museum_of_childhood_kids_nsΚάποτε υπήρχε η συνείδηση της ενότητας ανάμεσα στη φιλοσοφία, την επιστήμη, τη θρησκεία και την τέχνη. Η τέχνη ήταν ο επίσημος φορέας έκφρασης των αξιών που χαρακτήριζαν την κοινωνία. Μέσω της ποίησης, του θεάτρου, του χορού, του τραγουδιού, και των εικαστικών παραστάσεων, εκφράζονταν όχι μόνο η μέχρι τότε υπάρχουσα γνώση, αλλά και οι θρησκευτικές αρετές και αρχές. Ας θυμηθούμε την τέχνη στην αρχαία Αίγυπτο, την αρχαία Ελλάδα, τη Ρώμη, το Βυζάντιο, το Μεσαίωνα, την Αναγέννηση κλπ.

Στη σημερινή κοινωνία η τέχνη έχει χάσει την σημασία και αξία που είχε παλιά. Η φιλοσοφία χωρίστηκε από την επιστήμη και τη θρησκεία. Είναι γνωστή η από μακρού χρόνου αντιπαλότητα μεταξύ θρησκείας και επιστήμης. Οι επιστήμες εξειδικεύτηκαν τόσο, που ο επιστήμονας παύει να έχει την εποπτεία του «όλου». Το ίδιο κι ο άνθρωπος: χάνοντας την ικανότητα του «δημιουργού» που κατανοεί και ελέγχει το σύνολο ενός πράγματος (κατασκευαστές επίπλων, σπιτιών, οικιακών σκευών, ειδών ένδυσης κλπ.), μεταβάλλεται σε γρανάζι μιας τεράστιας μηχανής, της οποίας μπορεί να ελέγχει μόνο ένα μικρό κομμάτι. Παράδειγμα, ο εργάτης ενός εργοστασίου που βιδώνει απλώς μια βίδα, ή πακετάρει ένα ποιόν, στο τέλος μιας μακράς διαδικασίας παραγωγής.
43_kids_coloringbooks3a
«Το Κράτος και η Εκκλησία, ο νόμος και τα έθιμα, είχαν πια αποσυνδεθεί μεταξύ τους: η απόλαυση διαχωρίστηκε από την εργασία, τα μέσα από τους σκοπούς, η προσπάθεια από την ανταμοιβή. Ο Άνθρωπος, αιώνια αλυσοδεμένος σ΄ ένα μικρό κομμάτι του συνόλου, κατέληξε να είναι ο ίδιος απόκομμα: με το μονότονο θόρυβο του τροχού που χειρίζεται να ηχεί αδιάκοπα στ΄ αυτιά του, δεν αναπτύσσει ποτέ την αρμονία τού είναι του και, αντί ν΄ αποτυπώνεται στη φύση του η ανθρωπιά, αυτός αποκτά μονάχα τη σφραγίδα του επαγγέλματός του, της επιστήμης του». (Φρίντριχ Σίλερ, 9η Επιστολή, σελ. 40).²

31309102Έτσι και η τέχνη έχασε τον μαζικό της χαρακτήρα, έγινε υποκειμενική και ακατανόητη για τον πολύ κόσμο. Απευθύνεται μόνο σ΄ ένα πολύ μικρό και κλειστό κοινό επαϊόντων. Έχασε την αρχική της αποστολή να ελευθερώνει, να θεραπεύει, να παρηγορεί, να εμπνέει και να καθαίρει την ψυχή του ανθρώπου αποκτώντας έναν απλώς διακοσμητικό και ψυχαγωγικό χαρακτήρα. Ο πολύς κόσμος έφθασε στην άγνοια της ουσίας και των σκοπών της. Η τέχνη, η ομορφιά, η χαρά της δημιουργίας πρέπει να γίνουν βίωμα στην καθημερινή  μας ύπαρξη. Αλλιώς η ζωή μας χάνει σε νόημα και ποιότητα.

Η ανάπτυξη της τεχνολογίας και της επιστήμης, όπως και οι επιτακτικές ανάγκες της οικονομίας, (δηλ. οτιδήποτε μας είναι «χρήσιμο») έχουν επισκιάσει οτιδήποτε είναι απλά «καλό» για την εσωτερική γαλήνη και ηρεμία του ανθρώπου. Κάτι που εξασφαλίζεται από την υγιή επικοινωνία με τους γύρω του και την ελεύθερη έκφρασή του. Αρκεί να κοιτάξουμε γύρω μας στις πολύβουες κοινωνίες που ζούμε. Ο θόρυβος, η ταχύτητα και η κατανάλωση υλικών αγαθών κυριαρχούν πάνω σε οτιδήποτε είναι πνευματικό, έκφραση της εσωτερικής μας ανάγκης.
dddddddddddddddddddgggggggggggggggggggΣήμερα, η ανάπτυξη της τεχνολογίας και της επιστήμης, αντί να μας οδηγούν προς ένα δρόμο κοινωνικότητας, διευκόλυνσης της καθημερινής ζωής και ευτυχίας, μας οδηγούν στην απομόνωση, τη σιωπή και τη μοναξιά. Επιτακτική λοιπόν είναι η ανάγκη να συγκινηθούμε και πάλι από αξίες διαχρονικές, όπως αυτές που εκφράζονται μέσω της τέχνης: μέσα από τη μουσική, το τραγούδι, το θέατρο, τα παραμύθια, τον χορό, την εικαστική έκφραση, την ποίηση. Η τέχνη λυτρώνει. Είναι επικοινωνία. Γέφυρα ανάμεσα στον εσωτερικό και τον εξωτερικό μας κόσμο.

Η εμπειρία της τέχνης συγκρίνεται μόνο με αυτή της φύσης. Η επαφή με την ομορφιά, την αρμονία, το ωραίο, προσφέρεται μέσω της τέχνης, αλλά  και της φύσης. Της φύσης που είναι η πηγή της ζωής μας. Της φύσης που χάνουμε σιγά-σιγά από την υπερβολική χρήση των νέων τεχνολογιών και της υπέρβασης στη χρήση των διαφόρων προϊόντων κατανάλωσης. Δηλαδή της υπερβολής στην παραγωγή σκουπιδιών και δηλητηρίων.
Art-for-Kids-1Τα μαθήματα έκφρασης μάς φέρνουν κοντύτερα στην αληθινή μας φύση, το βαθύτερό μας εαυτό. Τραγουδώντας, ζωγραφίζοντας, χορεύοντας, αναπαριστώντας τη ζωή με το σώμα μας, συνθέτοντας στίχους, ανοίγουμε τις «πηγές» που υπάρχουν μέσα μας. Πηγές αστείρευτες που αναβλύζουν δημιουργική δύναμη κι ενέργεια. Ερχόμαστε σε επαφή με το βαθύτερό μας «είναι». Την ουσία μας. Με τις θεϊκές και ζωοποιές δυνάμεις μέσα μας. Η επαφή μας αυτή είναι βαθύτατα θεραπευτική και αναζωογονητική. Μας επαναφέρει στη χαμένη μας ενότητα. Στην αίσθηση της ενότητας με τη φύση, που έχουμε χάσει, της ενότητας με τον κόσμο γύρω μας και μέσα μας.

DIY-Mexican-Folk-Art-paint-pick-a-designΕπιστρέφοντας τώρα στο χώρο της παιδείας, πιστεύω πως εδώ επικρατεί ο ίδιος κατακερματισμός που υπάρχει και στην κοινωνία. Οι διάφοροι τομείς της γνώσης δεν συνεργάζονται μεταξύ τους, λειτουργούν ξεχωριστά, πολλές φορές μάλιστα είναι αντίθετοι. Όπως οι θεωρητικές με τις θετικές σπουδές. Τα κύρια μαθήματα με τα δευτερεύουσας σημασίας. Αυτό επικρατεί σ΄ όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Από την πρωτοβάθμια έως την τριτοβάθμια.  Όμως, όταν η γνώση δεν συνδυάζεται με άλλες, από διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα, είναι σαν να βαδίζουμε σ΄ ένα τούνελ και να γνωρίζουμε μόνο μιαν έξοδο. Ενώ εμείς, ως εκπαιδευτικοί και ενήλικοι, θέλουμε να μάθουμε στο παιδί να βρίσκει διεξόδους, να κατανοεί το σύνολο ενός θέματος και τη σχέση που έχουν τα επιμέρους «τμήματα» με το «όλον».

Στο ελληνικό δημοτικό σχολείο, η διάταξη της διδακτέας ύλης είναι τέτοια, ώστε τα επιμέρους γνωστικά αντικείμενα να λειτουργούν απομονωμένα και να διακρίνονται από μιαν αποσπασματικότητα. Το ζητούμενο είναι να υπερβούμε αυτή την αποσπασματικότητα και να δημιουργήσουμε ολότητες. Η διαθεματική διάσταση είναι μια λύση. Το μάθημα της τέχνης μπορεί να προσφέρει μιαν απάντηση στο πρόβλημα του κατακερματισμού, εφόσον λειτουργήσει ως louvre-tales-museumμέσο ενίσχυσης των άλλων γνωστικών πεδίων, εφόσον αξιοποιηθεί ο ρόλος του στο Αναλυτικό πρόγραμμα και δεν λειτουργήσει τυχαία, αυθαίρετα κι αποσπασματικά, από τη στιγμή που θα κατανοηθεί η σπουδαιότητα της ιδιαίτερης φύσης του. Αυτό το μάθημα βοηθά στην ομαλή ανάπτυξη της προσωπικότητας του παιδιού, την ψυχολογική του ισορροπία και εκτόνωση. Το βοηθά στο να εκφραστεί, να «βγάλει» την ενέργειά του δημιουργικά κι όχι καταστροφικά. Θεωρώ πως κάτι τέτοιο κρίνεται επείγον μπροστά στις προκλήσεις του μέλλοντος. Κατά τη γνώμη μου, βασικός στόχος της εκπαίδευσης είναι να βοηθά στην ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης και υγιούς προσωπικότητας, να μαθαίνει στο παιδί να επικοινωνεί, να επιβιώνει, να νιώθει θετικά  τον εαυτό του ως μέλος της κοινωνικής ομάδας και να μπορεί να δίνει λύσεις μόνο του και εκτός σχολείου, στα προβλήματα της ζωής.  Αντί του να δίνουμε εμείς μια μόνο προσωπική απάντηση και λύση στα προβλήματα, είναι καλύτερα να ενισχύουμε στα παιδιά την ικανότητα  να επινοούν περισσότερες λύσεις, επιλέγοντας την καλύτερη. Στις νέες εποχές που έρχονται, με τη γνώση να εξελίσσεται ραγδαία και να διαδίδεται ταχύτατα μέσω του Ίντερνετ, δεν αρκεί μόνο να «πληροφορούμε» τα παιδιά για κάτι, πρέπει να τα καθιστούμε ενεργά, αυτόνομα και δημιουργικά. Ν΄αγαπήσουν την έρευνα για τη γνώση και να την κάνουν τρόπο ζωής.

Μαριάννα Παυλίδου, Εικαστικός – Διδάσκουσα στη Σχολή Επιστημών της Αγωγής, ΔΠΘ

*Από το βιβλίο του Χ. Θεοδωρίδη: Εισαγωγή στη φιλοσοφία, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 1955, σελ. 17, 18.
¹Από το βιβλίο του Monroe C. Beardsley, Ιστορία των Αισθητικών Θεωριών, μετάφραση Δημοσθένη Κούρτοβικ και Παύλου Χριστοδουλίδη, εκδ. Νεφέλη,1989, σελ. 219.
²Από το ίδιο βιβλίο, σελ. 216. 
Πηγή

αααααα

Η βιωματική προσέγγιση των έργων τέχνης στο σχολείο

Μαριάννα Παυλίδου

Τα έργα τέχνης είναι ένας άγνωστος, πολλές φορές ακατανόητος, γοητευτικός κόσμος, που για να αποκωδικοποιήσουν τα μηνύματά του οι μαθητές, θα πρέπει να ενεργοποιήσουν τις δικές τους αισθήσεις και συναισθήματα.

Η επαφή των παιδιών με έργα τέχνης και τα καλλιτεχνικά ρεύματα διαφόρων εποχών, διευρύνει τους πνευματικούς τους ορίζοντες και καλλιεργεί τη δημιουργικότητά τους.

Η βιωματική προσέγγιση των έργων τέχνης, είναι μια μέθοδος που βοηθά τα παιδιά να «ανακαλύψουν» τα έργα, αναλύοντας τη δομή και σύνθεσή τους και δημιουργώντας μια γέφυρα συναισθημάτων, που θα τους εμπνεύσει στο αυτόνομο εικαστικό παιχνίδι. Ακόμη περισσότερο, το έργο τέχνης μπορεί να γίνει η αφορμή για διαθεματικές δραστηριότητες Αισθητικής Αγωγής, όπως είναι η Μουσική και το Θεατρικό Παιχνίδι.

Έτσι, γνώσεις και πληροφορίες πάνω στην Ιστορία της Τέχνης και του Πολιτισμού, γίνονται κατανοητές μέσα από το παιχνίδι, τη φαντασία και τη δημιουργικότητα.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Μεθοδολογία βιωματικής προσέγγισης

Ιδού λοιπόν μια μέθοδος βιωματικής προσέγγισης, την οποία προτείνουμε και υλοποιούμε στο βιωματικό εργαστήριο.

picasso

Π. Πικάσο, Ο Πωλ σαν αρλεκίνος (1924)

Σκοπός μας είναι να χτίσουμε μια συναισθηματική γέφυρα ανάμεσα στο έργο και εμάς, ώστε μαζί με την ανάλυση των πλαστικών στοιχείων και της σύνθεσης που ακολουθεί, το έργο να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για το δικό μας εικαστικό παιγνίδι, και για διαθεματικές δραστηριότητες στη μουσική και τη θεατρική αγωγή!

Το πρώτο που χρειαζόμαστε φυσικά, είναι ένα έργο τέχνης που έχουμε επιλέξει, και προβάλουμε πάνω στην οθόνη, είτε από το ιντερνέτ, με τη βοήθεια του διαδραστικού πίνακα, είτε ως διαφάνεια, ή σλάιντ. Εδώ είμαστε εξαρτημένοι από την ποιότητα απόδοσης του έργου μέσω της φωτογραφίας. Και φυσικά δεν έχουμε αναφορά στο «πραγματικό» μέγεθος του έργου και την «πραγματική» του επιφάνεια (τελάρο, γλυπτό, χαρακτικό κλπ.). Περιοριζόμαστε στις πληροφορίες που μας παρέχει η συγκεκριμένη φωτογραφία, πράγμα που καθιστά τις πληροφορίες που παίρνουμε σχετικές και ανάλογες με την ποιότητά της.

«Η σύγχρονη τεχνική έχει φέρει πολύ πιο κοντά μας τα έργα τέχνης. Περισσότερο από ποτέ άλλοτε έχει διευκολυνθεί η προσέγγισή τους. Τον 19ο αιώνα έπρεπε να πάει κανείς κοντά στα έργα τέχνης, να τα δει στα μουσεία, στα θέατρα, στις συναυλίες. Σήμερα, θαυμάσια αντίγραφα ή διαφάνειες, εξαιρετικά πιστές αναπαραγωγές σε δίσκους-λέιζερ, δίχως να υποκαθιστούν το μουσείο ή την αίθουσα συναυλιών, εισάγουν καθημερινά τα έργα στα σπίτια μας». (Haar, 1998).

Αφού επιλέξουμε λοιπόν το έργο που μας συγκινεί, ή αφορά τους εκάστοτε διαθεματικούς μας στόχους, στη συνέχεια, θα υλοποιήσουμε ένα σχέδιο μαθήματος, που δομείται πάνω σε έντεκα βήματα- ερωτήσεις, χωρίς αρχικά να αποκαλύψουμε τον τίτλο του έργου. (Παυλίδου, 2003: 172-6)

1. Περιγραφή του έργου.
– Παιδιά, τι βλέπετε να υπάρχει σε αυτή την εικόνα;
– Αναγνωρίζετε κάτι;
– Τι είναι αυτό;
Τα παιδιά δείχνουν με τη βέργα τι βλέπουν στο έργο, ο δάσκαλος καταγράφει τα στοιχεία στον πίνακα. Πάνω σε αυτά τα στοιχεία μπορούν να βασιστούν παραπέρα ερωτήσεις (π.χ. τι σχέση έχει το ένα με το άλλο, τι κάνουν κλπ.).

the-iris-garden-at-giverny-1900.jpg!Blog

Κ. Μονέ, Ο κήπος στο Ζιβερνύ (1895)

2.Έκφραση συναισθημάτων
– «Τι συναισθήματα σας δημιουργεί αυτή η εικόνα;
– Πώς σας κάνει να νιώθετε;» (πχ. συναισθήματα χαράς, λύπης, ηρεμίας, αναστάτωσης κλπ.). Απαντούμε αυθόρμητα, συλλέγουμε τις απαντήσεις και τις σημειώνουμε στον πίνακα.

3. Ανάλυση της δομής και σύνθεσης του έργου.
– «Ποιες γραμμές διακρίνετε;» (Σηκώνονται και δείχνουν στον πίνακα).
• Π.χ. κάθετες, οριζόντιες, τεθλασμένες, καμπύλες, γωνίες, διαγώνιες, παράλληλες κλπ.
– Ποιά σχήματα κυριαρχούν;
• – «Αν αφαιρέσουμε τις λεπτομέρειες, ποιά γεωμετρικά σχήματα θα ανακαλύψουμε;». (Σημειώνουμε τις απαντήσεις στον πίνακα).
– Ποιά χρώματα;
• -«Ποιά χρώματα αναγνωρίζουμε;» [ π.χ. Κόκκινο-κίτρινο-μπλε, (βασικά), πράσινο-πορτοκαλί-μοβ, (συμπληρωματικά), καφέ, γκρίζο-άσπρο-μαύρο (ουδέτερα ή βοηθητικά) κλπ.]. Τα καταγράφουμε.
• Είναι θερμά ή ψυχρά; Φωτεινά ή σκούρα; Χαρούμενα ή λυπημένα;

Ernst_Ludwig_Kirchner_-_Portrait_of_a_Woman

Έρνστ Λούντβιχ Κίρχνερ, πορτρέτο γυναίκας (εξπρεσιονισμός)

4. Αντιθέσεις 
«Ποιές είναι οι αντιθέσεις ανάμεσα στις γραμμές, τα σχήματα και τα χρώματα;»-«Υπάρχει αντίθεση με την πραγματικότητα;».
• Στο μέγεθος των σχημάτων (μικρά-μεγάλα)
• Στην ποιότητα των γραμμών (κυκλικές, γωνιώδεις, ή παχιές, λεπτές κλπ.)
• Στη χρήση των χρωμάτων (ψυχρά-θερμά, φωτεινά-σκούρα, γκρίζα-λαμπερά κλπ.)
• Στοιχεία αντίφασης με την πραγματικότητα.

5. Παραγωγή λόγου
– Τι τίτλο προτείνετε εσείς να δώσουμε στο έργο;
(Συλλέγουμε τις απαντήσεις στον πίνακα. Απαντούμε αυθόρμητα, λέμε τι μας έρχεται στο μυαλό, χωρίς την παρέμβαση της σκέψης).

6. Αποκαλύπτουμε τον πραγματικό τίτλο και τον καλλιτέχνη, δίνουμε βιογραφικές πληροφορίες, ανάλογα με το αντιληπτικό επίπεδο των παιδιών.

7. Ερωτήσεις ευαισθητοποίησης των αισθήσεων.
– «Αν ήμασταν μέσα στο έργο, πού θα θέλαμε να είμαστε και τι;»
– Τι είδους ήχους θα ακούγαμε;
– Τι γεύσεις θα νιώθαμε;
– Τι θα μυρίζαμε; (Καλούμε τα παιδιά να κλείσουν τα μάτια και να κάνουν ένα ταξίδι με τη φαντασία). Αναπαράγουμε την ηχητική ατμόσφαιρα του έργου, με τη φωνή ή με μουσικά όργανα.

8. Το μήνυμα.
Σύμφωνα με την ψυχολογική επίδραση του είδους των γραμμών, των σχημάτων και των χρωμάτων που χρησιμοποιεί ο καλλιτέχνης, μπορούμε να επιχειρήσουμε να υποθέσουμε το μήνυμα που θέλει να μας δώσει, να υποθέσουμε το πώς θα μπορούσε να ένιωθε όταν το δημιουργούσε.

9. Δημιουργική δραστηριότητα.
Καλούμε τα παιδιά να ¨παίξουν¨ και να δημιουργήσουν με τις γραμμές, σχήματα και χρώματα που τους έκαναν την μεγαλύτερη εντύπωση. Παρακαλούμε να δώσουν  δικούς τους τίτλους στα έργα.

• Ζητούμε από τα παιδιά να αφαιρέσουν τις λεπτομέρειες από αυτό που βλέπουν και να αναζητήσουν τα γεωμετρικά σχήματα που “κρύβονται” κάτω από αυτές.

• Τους ζητούμε να γεμίσουν με χρώμα τις επιφάνειες των σχημάτων που έγιναν αντιληπτά. Να αντιμετωπίσουν την επιφάνεια του χαρτιού τους ως μια ενότητα. Τους προτρέπουμε να χρωματίσουν όλο το φύλλο αν θέλουν. Να δουλέψουν αφήνοντας τη φαντασία τους ελεύθερη.

[Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι η συγκεκριμένη δημιουργική διαδικασία είναι πολύ ευεργετική για την απελευθέρωση των μαθητών από τα σχεδιαστικά στερεότυπα και μοντέλα που δεσπόζουν στην έκφρασή τους, σε ηλικία από 6-12 χρόνων. Τα παιδιά όπως γνωρίζουμε, δεν γεμίζουν ολόκληρο το φύλλο του χαρτιού τους και είναι προσκολλημένα σε ορισμένες θεματολογίες (π.χ. σπίτι με δένδρο ή δένδρα, βάψιμο της κάτω λωρίδας του χαρτιού με μπλε ή πράσινο για να υποδηλώσουν γρασίδι ή θάλασσα και της άνω λωρίδας με γαλάζιο, για να δηλώσουν τον ουρανό). Στο μάθημα των εικαστικών, μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά να διευρύνουν τις εκφραστικές τους δυνατότητες όσον αφορά την αντίληψη και απόδοση του χώρου, δίνοντάς τους τις κατάλληλες παρωθήσεις, όπως είναι  οι προαναφερόμενες. (Παυλίδου, 2004: 119-125)].

10. Σχολιασμός-συζήτηση.
Αναρτούμε τα έργα στον πίνακα και συζητούμε πάνω στα έργα που δημιουργήθηκαν. Εκφράζουμε συναισθήματα, σχολιάζουμε τα περιεχόμενα και τους τίτλους.

11. Δραστηριότητα παραγωγής  λόγου-δημιουργία μια ιστορίας  συνδέοντας τα έργα.
Τα έργα αυτά μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για την δημιουργία μιας ιστορίας-παραμυθιού, η οποία θα μπορούσε να γίνει μια ηχο-ιστορία με μουσικά όργανα στο μάθημα της Μουσικής και να εμψυχωθεί αργότερα με τα σώματα, στο μάθημα της θεατρικής αγωγής. Το αποτέλεσμα μπορεί να παρουσιασθεί οργανωμένο με τη μορφή μιας θεατρικής παράστασης ή σκέτς.

Για να κατανοήσουμε αυτή τη μέθοδο προσέγγισης, ως ένα παράδειγμα μπορούμε να πάρουμε το έργο του Ρώσου καλλιτέχνη Μαρκ Σαγκάλ, Το μπλε τσίρκο (1950), (Σουρεαλισμός).

1 pobia003_the_blue_circus

Μαρκ Σαγκάλ, Το μπλε τσίρκο (1950)

Αυτό το έργο θα επεξεργαστούμε αργότερα και στο βιωματικό εργαστήριo. Το επιλέξαμε, διότι προκαλεί διφορούμενες αντιδράσεις, θετικές και αρνητικές, λόγω του παράδοξου και μη λογικού περιεχομένου του. Επίσης, διότι είναι πλούσια πηγή ήχων, λόγω των πολλών μουσικών οργάνων  (ταμπούρλο, βιολί, ντέφι, βιολοντσέλο, σάλπιγγα) και μορφών από τον ζωικό κόσμο (άλογο, κόκορας, ψάρι κλπ.), που προσφέρονται για διαθεματικές δραστηριότητες στη Μουσική και Θεατρική αγωγή..

Ο Marc Chagall χρησιμοποιεί τη γλώσσα του Σουρεαλισμού, που εμπνέεται άμεσα από το Ασυνείδητο, «ως καθαρός αυτοματισμός» ( Ρηντ, 1986:320), για να μοιραστεί μαζί μας τις Ονειρο-εικόνες του.

Ο μεγάλος  Ρώσος ζωγράφος μάς  μεταφέρει το μήνυμα ότι «Η ζωγραφική κάνει τα όνειρα αληθινά». Και ότι όλοι μπορούμε να κάνουμε τα όνειρά μας πραγματικότητα, με το να τα εκφράσουμε, να τα ζωγραφίσουμε  σε εικόνα, ή δίνοντάς τους κάποια μορφή (γλυπτό, ποιήματα, μουσική, τραγούδι κλπ.).

Εργαστήριο βιωματικής προσέγγισης

Το βιωματικό εργαστήριο που ακολουθεί, πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια της Επιστημονικής Ημερίδας με τίτλο «Τέχνη και Πολιτισμός στο σχολείο του 21ου αιώνα», 21 Ιουνίου 2015, στη Σχολή Επιστημών της Αγωγής, στην Αλεξανδρούπολη, στα πλαίσια του Προγράμματος ΘΑΛΗΣ για το θέατρο. Σε αυτό συμμετείχαν περίπου 25 άτομα, εκπαιδευτικοί προσχολικής αγωγής και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, όπως και φοιτητές. Μετά την εικαστική προσέγγιση, ακολούθησε βιωματική προσέγγιση στη Μουσική και το Θεατρικό παιχνίδι.

Το εργαστήριο ξεκίνησε με τη βιωματική προσέγγιση στα εικαστικά. Γι΄ αυτό τον σκοπό, ακολουθήσαμε τη μέθοδο βιωματικής προσέγγισης με τα 11 βήματα-ερωτήματα, που παρουσιάστηκε ήδη παραπάνω, χωρίς να αποκαλύψουμε τον τίτλο του έργου και να δώσουμε οποιαδήποτε άλλη συμπληρωματική πληροφορία.

ΜΑΡΙΑΝΝΑ Α

Συζήτηση των αποτελεσμάτων (το έργο είναι αναρτημένο δεξιά)

Οι απαντήσεις στα ερωτήματα σταχυολογούνται από τις απαντήσεις των συμμετεχόντων στο εργαστήριο.

1. Τι βλέπετε στην εικόνα;
Μέσα σε μια διάχυτη με μπλε χρώμα ατμόσφαιρα, βλέπουμε να κυριαρχεί η μορφή μιας γυναίκας με κόκκινα ρούχα, που είναι στραμμένη προς τα κάτω αριστερά, σε σχήμα καμπύλης.

Σχεδόν όλοι οι συμμετέχοντες, μικροί και μεγάλοι, στην πρώτη ερώτηση, απαντούν με τη λέξη Βυθός, λόγω του μπλε χρώματος που κυριαρχεί, και ονομάζουν την κοπέλα στο κέντρο «Γοργόνα». Κάποιοι απαντούν με την λέξη Νύχτα. Στη συνέχεια όμως, όλοι μπερδεύονται από την ύπαρξη αλληλοσυγκρουόμενων στοιχείων, όπως είναι το ψάρι που κρατά ανθοδέσμη, το πράσινο άλογο-τέρας, ο κόκορας που παίζει ταμπούρλο, το φεγγάρι που παίζει βιολί κλπ. Μια πιο προσεκτική ανάλυση, μας δείχνει ότι τα μάτια, τόσο στο ψάρι, όσο και στο άλογο είναι σχεδιασμένα σαν να είναι ανθρώπινα, και ότι η κοπέλα που κρατά μια κεντρική θέση στο έργο, φαίνεται να κοιτά στα μάτια το άλογο. Τι συμβαίνει λοιπόν μέσα σε αυτή την εικόνα; Ποιά είναι η σχέση ανάμεσα στο ψάρι, το άλογο και την κοπέλα; Και τι είναι ο κύκλος που φαίνεται στη μέση δεξιά; ΄Ηλιος ή Πανσέληνος; Μέσα σε αυτόν διακρίνουμε ένα μισοφέγγαρο να παίζει βιολί και μια ανθρώπινη μορφή με μακριά μαλλιά να κρέμεται από κάτω, φυσώντας μια σάλπιγγα.

ΜΑΡΙΑΝΝΑΕδώ μπερδευόμαστε πλήρως και φθάνουμε σε ένα νοητικό αδιέξοδο. Καταλαβαίνουμε ότι βρισκόμαστε μπροστά σε έναν κόσμο που δεν μπορούμε να ερμηνεύσουμε με την κοινή λογική, έναν κόσμο μαγείας και μυστηρίου. Αντιλαμβανόμαστε και την ύπαρξη μιας κοπέλας στην άκρη κάτω δεξιά, που παίζει ντέφι, και πίσω της διακρίνεται μια μορφή να παίζει βιολοντσέλο. Φαίνεται σαν να ηγείται μιας ΜΑΡΙΑΝΝΑ 2μουσικής μπάντας.

Ένα από τα μη λογικά στοιχεία, είναι και το γεγονός πως η κεντρική πρωταγωνίστρια της εικόνας εμφανίζεται με το μισό της σώμα στραμμένο προς τα εμπρός και το μισό (από την μέση και κάτω) προς τα πίσω.

2. Τα συναισθήματα που γεννά η εικόνα είναι αντιφατικά! Ακούγονται λέξεις όπως: Χάος, μπέρδεμα, μελαγχολία, χαρά.

3. Ανάλυση της δομής της σύνθεσης και των μορφικών στοιχείων  του πίνακα:

Οι γραμμές που κυριαρχούν στο έργο είναι δύο κεντρικές παράλληλες και διαγώνιες, μια μεγάλη καμπύλη που δημιουργεί το σώμα μας κοπέλας, μια κάθετη και μια οριζόντια που φαίνονται πάνω δεξιά (αιώρα), πολλών ειδών γωνίες και μικρότερες καμπύλες.

Από σχήματα κυριαρχούν τα κυκλικά, κύκλοι πάνω και κάτω στο σώμα της κοπέλας και ο ήλιος-φεγγάρι, ταμπούρλο, μεγάλο οβάλ το κεφάλι του αλόγου, τρίγωνα που στρογγυλοποιούνται στις άκρες, κλπ.

Από χρώματα, παρατηρούμε πως υπάρχουν όλα τα χρώματα του Ουράνιου τόξου. Κυριαρχεί το μπλε που είναι ψυχρό, το πράσινο στο άλογο, το κόκκινο-πορτοκαλί που είναι συγκεντρωμένο στο σώμα της κοπέλας, κίτρινος είναι ο ήλιος-φεγγάρι, αλλά υπάρχουν και μωβ αποχρώσεις στην ανθοδέσμη κλπ.

4. Αντιθέσεις
Οι αντιθέσεις ανάμεσα στις γραμμές, τα σχήματα και τα χρώματα είναι προφανείς. Το έργο είναι πλούσιο σε αντιθέσεις γραμμών και σχημάτων, μεγάλων και μικρών, αλλά και χρωμάτων: Υπάρχουν αντιθέσεις ψυχρών-θερμών, ανοιχτών-σκούρων, αντιθέσεις συμπληρωματικών κλπ.
Υπάρχει βέβαια και μια μεγάλη και βασική αντίθεση με την πραγματικότητα. Τίποτε από αυτά που απεικονίζονται, δεν μας παραπέμπει σε μια “πραγματική”, γνωστή σε εμάς, αντίστοιχη με την καθημερινότητα κατάσταση.

μαριαννα

Χωρίς τίτλο

2

Βυθός

μαριαννα

Πράσινα άλογα και μπλε κορδέλες! Κύκλος ζωής

5. Τίτλοι
Δώσαμε τους δικούς μας τίτλους στο έργο, και καταγράψαμε τις απαντήσεις που δόθηκαν. (π.χ. «Ακροβατώ στο βυθό, γλυκιά μελαγχολία, παράξενος γάμος, η ακροβάτισσα και το ψάρι», κ.α.).

μαριαννα

Κύκλος ζωής

3

Ωραία που είναι η ζωή

6. Ο καλλιτέχνης
Αποκαλύψαμε τον πραγματικό τίτλο, και τον καλλιτέχνη, δώσαμε βιογραφικές πληροφορίες και στοιχεία για το καλλιτεχνικό κίνημα του Σουρεαλισμού.

Ο Ρώσος καλλιτέχνης Μαρκ Σαγκάλ (1887-1985), που σαν παιδί μεγάλωσε μέσα σε δύσκολες συνθήκες πολέμου και φτώχειας, ζωγράφισε κάποια έργα στα οποία θυμάται εκείνες τις μελαγχολικές του εμπειρίες. Ο Σαγκάλ προτιμούσε να ζωγραφίζει παραμύθια και γεμάτες φαντασία ιστορίες με γεωργούς, χωριά με κότες και άλλα ζώα. Αγαπούσε τα όνειρα, και για να βοηθήσει και άλλους να ονειρεύονται, ζωγράφιζε τα όνειρά του.

7. Ευαισθητοποιήσαμε όλες τις αισθήσεις μας, κάνοντας ένα ταξίδι με τη φαντασία, και βρεθήκαμε όλοι για λίγο μέσα στην ατμόσφαιρα του έργου, μυρίζοντας, ακούγοντας τους ήχους και διερευνώντας τις διάφορες γεύσεις που μας θυμίζει η ατμόσφαιρα ενός τσίρκου. Σε αυτό επιστρατεύσαμε δικές μας μνήμες και εμπειρίες, τις οποίες μοιραστήκαμε.

• Με τη φωνή μας ζωντανέψαμε την ηχητική ατμόσφαιρα του έργου, μιμηθήκαμε τους ήχους που κάνει το άλογο, ο κόκορας, το ψάρι στο νερό, και διάφορα άλλα ζώα που πιθανόν να υπάρχουν σε τσίρκο.

• Αναρωτηθήκαμε τι να έκανε η κοπέλα λίγο πριν μπει στο έργο και τι θα μπορούσε να συμβεί στην κοπέλα λίγο μετά. Αν έπεφτε από την αιώρα, τι θα πάθαινε; Θα πέθαινε; Θα την έσωζε το άλογο τρέχοντας να την πάρει πάνω του, ή θα γινόταν χίλια κομμάτια; Τα θα μπορούσε να συμβεί ανάμεσα στο άλογο, το ψάρι, τον κόκορα και την κοπέλα; Ποια θα μπορούσε να είναι η συνέχεια της ιστορίας; (Παυλίδου, 2003: 243-257).

8. Η ψυχολογική επίδραση του μπλε χρώματος, των μεγάλων διαγωνίων γραμμών στο κέντρο που προκαλούν συναισθήματα έντασης, κίνησης και αστάθειας, και η μη λογική ατμόσφαιρα του έργου, μας οδήγησε στο συμπέρασμα ότι ο καλλιτέχνης ένιωθε από τη μια πλευρά μελαγχολία και νοσταλγία για την απλή ζωή στη φύση του χωριού του, αλλά και την επιθυμία να αποδώσει μια μαγική, ονειρική ατμόσφαιρα και να μας ταξιδέψει με την φαντασία.

9. Στη συνέχεια ζωγραφίσαμε πάνω σε γαλάζια και γκρι χαρτόνια, με χρώματα λαδοπαστέλ, ακούγοντας μουσική.

10. Αναρτήσαμε τα έργα στον τοίχο και συζητήσαμε τα αποτελέσματα. Όλοι μίλησαν για το έργο τους, και πώς ένιωσαν όταν το ζωγράφιζαν.

11. Παραθέτουμε κάποιους τίτλους, που μας βοηθούν να αποκτήσουμε μιαν εικόνα για την παραγωγή λόγου και το ταξίδι με τη φαντασία των συμμετεχόντων.

• Το δικό μας τσίρκο, Βυθός-όνειρο, Κύκλος ζωής, Το χαμόγελο της γοργόνας, Η θέρμη της μουσικής, Η διαδρομή, Τραλαλαλαλα-Το γλέντι αρχίζει, Ζωής…αντιθέσεις, Νοσταλγία, Βυθός, Το τελευταίο ταξίδι, Το μουσικό φως, Πράσινα άλογα και μπλε κορδέλες, Ωραία που είναι η ζωή!, Προσμονή, Η δύναμη της ψυχής, Η κούνια του ουρανού, Ταξίδι στο όνειρο, Για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιαν…Ελένη.

12. Η ιστορία
Σκεφθήκαμε να συνδέσουμε τα έργα και να δημιουργήσουμε από αυτά ομαδικά μια ιστορία. Καταλήξαμε ότι το κεντρικό πρόσωπο στην ιστορία μας θα ήταν η ακροβάτισσα-γοργόνα, που την φλερτάρει το άλογο, ενώ το ψάρι είναι ανταγωνιστής. Παράλληλα στην ιστορία συναντά έναν κόκορα που της παίζει μουσική με ταμπούρλο, ένα φεγγάρι που παίζει βιολί, και από εκεί και πέρα ξετυλίγεται η ιστορία. Στο τέλος όλα θα μπορούσαν να καταλήξουν στο γάμο ανάμεσα στη γυναίκα και το άλογο, ενώ τα όργανα που παίζουν στην εικόνα, θα συμμετέχουν στη γιορτή, για αυτό το χαρμόσυνο γεγονός.

Η ιστορία καταγράφηκε από την εμψυχώτρια θεατρικού παιγνιδιού σε χαρτί, για να εμψυχωθεί αργότερα. Η ίδια ιστορία, έγινε και  ηχο-ιστορία, στις δραστηριότητες με Μουσική. Έτσι, το έργο τέχνης αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για αυτόνομο εικαστικό παιγνίδι, παραγωγή λόγου μέσα από τα Εικαστικά, και οι δημιουργίες των συμμετεχόντων πηγή έμπνευσης για διαθεματικές δραστηριότητες στη Μουσική και το Θεατρικό παιγνίδι.

Συμπεράσματα: Είναι εντυπωσιακό το πώς ένα έργο τέχνης μπορεί να κινητοποιήσει όλες τις εσωτερικές δυνάμεις στον άνθρωπο: Την σκέψη, τον λόγο, τη μνήμη, συναισθήματα, δημιουργικότητα, φαντασία, ομαδικό πνεύμα, συνεργασία, χαρά, παιχνίδι, ευτυχία! Η μοναδική ατμόσφαιρα που δημιουργείται όταν διεισδύουμε στον μαγικό κόσμο της φαντασίας ενός ζωγράφου, και το παιδί “ξυπνά” μέσα μας  και “παίζει”, ανεξαρτήτως ηλικίας. Οι εμπειρίες μας ήταν απολύτως θετικές και μας άφησαν μια υπέροχη ανάμνηση, και συναισθήματα φιλίας και αγάπης!

Μαριάννα Παυλίδου, Εικαστικός – Διδάσκουσα στη Σχολή Επιστημών της Αγωγής, ΔΠΘ

Bιβλιογραφία
Haar, M. (1998), Tο έργο τέχνης, (μτφρ. Π. Ανδρικόπουλος), Αθήνα: Scripta.
Καντίνσκυ, Β. (1996), Σημείο, γραμμή, επίπεδο (μτφρ. Ε. Μαλάκη-Σταθάκη). Αθήνα: Δωδώνη
Littwin, T., Seitz, S. (1997), Begegnung mit Kunstwerken, 1./2. Jahrgangsstufe, Puchheim: pb
Παυλίδου, Μ. (2003), Συνάντηση με έργα τέχνης, περ. Εικαστική Παιδεία (19), Αθήνα: Ένωση Καθηγητών Καλλιτεχνικών Μαθημάτων

Παυλίδου, Μ. (2004), Συνάντηση με έργα τέχνης, Πρακτικά Διημερίδας
«Το παιχνίδι στην εκπαιδευτική διαδικασία», Θεσσαλονίκη: University Studio Press.
Read, H. (1986),  Λεξικό Εικαστικών τεχνών (μτφρ. Α. Παππάς), Αθήνα: Υποδομή

Πηγή